نام پارسی : نرگس
نام انگلیسی : Jonquil , Daffodil , Narcissus
نام علمی : Narcissus spp
خانواده : Amaryllidaceae

منشا گل نرگس اروپا ، شمال افریقا و قسمتهایی از اسیا است. یک گیاه سوخ دار دایمی است. سوخ ان حقیقی و پوشش دار است که چندین سالمتوالی گل داده و هر سال نیز درشت تر می شود. برگ ها باریک و کشیده و گل ها از یک جام ۶ قسمتی (۳ کاسبرگ تغییر یافته و ۳ گلبرگ) که در قاعده به هم چسبیده اند با یک شیپور یا تاج در مرکز که از نظر طول ، رنگ و حالت متنوع است تشکیل شده است گل ها بصورت انفرادی یا چند تایی در انتهای ساقه گلدهنده قرار دارند. در ابتدا گل در داخل اسپاتی قرار گرفته و بعدا خارج می شود. در درجه اول برای گل بریدنی از انواع گل درشت و در درجه دوم برای تزیین باغ ها و پارک ها از هر نوع ان میتوان استفاده کرد. کشت نرگس در باغ از این نظر جالب است که در پاییز با خزان سایر بوته ها و گیاهان ، نرگس رشد و نمو خود را آغاز کرده طراوت باغ را حفظ می کند و در زمستان و اوایل بهار زیبایی خاصی به باغ می دهد.
گلدهی
نرگس در حالت عادی در روز های اخر سال و آغاز بهار گل می دهد ولی میتوان فصل گل را چند ماه پیش انداخت. اگر در پاییز کشت شود در بهار گل می دهد . با کاشت در گلدان و پیش رس کردن می توان در زمستان از گل آن استفاده کرد.

نیازها
گیاه نرگس به سرما مقاوم است و در مقایس با زنبق ، حساسیت کمتری نسبت به یخبندان دارد ولی نسبت به لاله و سنبل حساس تر است. خاک مناسب ان خاک لومی یرشار از مواد آلی است. خاک با ph کمی اسیدی را دوست دارد ولی در زمین های زیاد اسیدی باید به خاک اهک اضافه کرد.برخی گونه ها مانند N.tazetta و N.jonquilla خاک قلیایی را می پسندند. در محل افتابگیر باید کشت شود . سوخ آن نسبت به سرما مقاوم است و هر 3 تا 4 سال می توان سوخ را از خاک خارج کرده و سوخک ها را جدا کرد. خاکی که نرگس در آن کشت شده باید مرطوب باشد ولی چنان چه آب فراوان دریافت کند ، بیشتر برگ تولید کرده و به گل نمی رود ، برای به گل رفتن بهتر است گیاه کمی خشکی ببیند.
پس از گلدهی ، برای بزرگ شدن سوخ ها باید از کودی با نیتروژن کم و پتاسیم زیاد استفاده کرد. باغچه های نرگس را باید وجین کرد و این عمل در فصل پاییز و پیش از رشد برگ انجام می شود. در بهار نیز به نحوی که برگ های سبز نرگس صدمه ای نرسد می توان علف های هرز را وجین کرد.

افزایش
انواع نرگس را با بذر و جدا مردن سوخک ها زیاد می کنند. همچنین روش های فلس دوقلو ( فلس جفتی ) یا قاش برداری به کار گرفته شده است. برای بدست اوردن واریته های جدید با بذر افزایش می یابد.
سوخ ها را در باغچه یا گلدان می کارند. در اواخر تابستان و در پاییز پیش از اینکه نرگس شروع به برگ دادن کند و یا زمانی که برگ ها هنوز کوچک هستند ، سوخ ها را از خاک در می اورند و سوخک ها را از سوخ اصلی جدا می کنند. سوخ های درشت را دوباره در عمق ۱۰ تا ۱۵ سانتی متری می کارند ولی سوخک ها را انبار کرده و در بهار سال اینده می کارند و هر سال نیز انها را تقویت میکنند. این سوخک ها از سال سوم گل خواهند داد. نرگس هایی که در هوای ازاد و به صورت همیشگی کاشته میشوند هر دو سال یک مرتبه گل می دهند ولی اگر این سوخ ها را هر سال از زمین کنده و سوخک ها را جدا و زمین را تقویت کنند هر سال گل خواهند داد. سوخ نرگس را می توان ۳ تا ۴ سال در زمین نگه داشت.
برای کاشت در گلدان ، سوخ های درشت را در پاییز در گلدان های کوچک که حاوی خاک سبک هستند می کارند در این حالت نوک سوخ ها باید از خاک بیرون باشد. گلدان ها را چند روز در تاریکی یا سایه سنگین نگه داشته تا ریشه بدهد سپس انها را در شاسی نیمه گرم یا گلخانه معتدل نگه داشته و تا موقع گلدهی که اوایل زمستان است از انها مراقبت می کنند. ممکن است سوخ های درشت نرگس را مانند سنبل در ظرف مملو از اب نیز کشت کرد و از آن گل خوبی به دست آورد که روش کار با آن همانند سنبل است.
در روش فلس دوقلو ، سوخ هایی که در اندازه گلدهی هستند به صورت طولی به ۸ یا ۱۶ ۱۶ قسمت می شوند به طوری که هر قسمت بخشی از صفحه پایه ای را داشته باشد . این قطعات دوباره به بخش هایی که یک جفت فلس دارند تقسیم می شود به طوری که هر کدام دارای بخشی از صفحه پایه ای باشد. این قطعات را در کمپوست ، خاک اره ، سبوس و مواد مشابه که بتواند رطوبت و هوا را در خود نگه دارند ، قرار می دهندکه در دمای ۲۰ درجه سانتیگراد پس از ۹۰ روز سوخ ها ظاهر می شوند. قاش برداری سیستم ساده شده ای از روش فلس دو قلو است و در این روش سوخ ها به چند قطعه تقسیم می شوند و هر قطعه (chip) دارای چندین فلس است. بقیه کار مشابه روش فلس دو قلو است.

برداشت و نگهداری سوخ
سوخ را در پاییز از خاک خارج کرده و پس از تمیز کردن و درجه بندی انبار می کنند. سوخ ها نباید افتاب بخورند و باید آنها را در انبار خشک و تهویه دار نگهداری کرد. دمای انبار بسته به گونه ، از ۱۷ تا ۳۰ درجه سانتیگراد متفاوت است. سوخ انواع Tazetta در دمای ۲۵ تا ۳۰ درجه سانتیگراد و سوخ انواع دیگر نرگس در دمای ۱۷ درجه سانتیگراد انبار می شود. اگر در انبار نگهداری سوخ ، اتیلن وجود داشته باشد باعث سقط جوانه گلو یا گل دهی غیرعادی می شود .
سوخ های نرگس را بر خلاف بقیه گیاهان سوخوار که بر ساس اندازه (وزن ، قطر و یا محیط ) طبقه بنی می شوند ، بر اساس شکل آنها را بصورت زیر طبقه بندی می کنند :
گرد (Round) ، یک دماغه (Single nose) ، دو دماغه (Double nose) ، چاکی (Split) ، باریکه ای (Slab) ، قاشقی (Spoon) .
سوخک هایی که از سوخ مادری جدا می شوند به نام Spoon ، Split و یا Slab خوانده می شود. یک سال پس از کاشت ، سوخک های گردی تشکیل می شود که آنها را یک دماغه می نامند. این سوخ ها دارای یک جوانه گل می باشند.در سال دوم ، سوخک جدیدی در داخل فلس سوخ اولبه ظاهر می شود که ان را دو دماغه می نامند. در این حالت سوخ دارای دو جوانه گل می باشد. در سال سوم سوخک از سوخ اصلی جدا می گرددو سوخ اصلی را سوخ مادری می نامند.
انواع گرد ، یک دماغه و دو دماغه از نظر تجاری اهمیت دارند. کمترین اندازه محیط سوخ نرگس جهت گلدهی ۱۲ سانتیمتر است.

برداشت گل
گل نرگس در زمان کج شدن آن ، که به مرحله گردن غازی یا گردن مرغابی معروف است ، باید برداشت شود. از مسایل گل بریده نرگس ، ترشح موکوس از دمگل است که برای گل های دیگر مانند ورد ، میخک ، فریزیا و لاله مضر است. بنابر این نباید گل های نرگس با این گل ها در یک ظرف قرار گیرند. اگر بخواهیم نرگس ها را در زمان گل آرایی همراه با سایر گل ها استفاده کنیم ، بایستی ساقه آن ها را به مدت ۲۴ ساعت در آب قرار دهیم و سپس بشوییم ، با وجود این اگر ساقه ها دوباره قطع شوند باعث جریان دوباره موکوس می شود. گل نرگس را میتوان در دمای ۱-۰ درجه سانتیگراد به مدت ۱۰ روز و در دمای ۴-۳ درجه به مدت ۸ روز نگهداری کرد.

ناهنجاری های فیزیولوژیک
یکی از رایج ترین عوارض نرگس ، بیماری دماغ گاوی ( Bull nosing ) است ، که یک حالت تاخیری از سقط گل است و پس از مرحله مرحله گردن غازی رخ می دهد. علت آن افزایش دما به ۱۸ درجه سانتیگراد یا بالاتر در گلخانه است. در این حالت ، گل در شرایط مطلوب نمی تواند باز شود.

گونه های مهم
۱- N.cyclamineus : تک گل ، همانند سیکلامن سر گل ها به طرف پایین است. گل زرد و تاج آن لوله ای باریک است.
۲- N.incomparabilis :تک گل ، گل ها درشتو کم پر یا پر پر ، گلپوش سفید مایل به کرم و تاج زرد.
۳- N.papyraceus یا Paper white :گلبرگ ها و تاج آن هر دو سفید هستند. تاج گل دندانه دار است.
۴- N.poeticus یا نرگس شاعران :تک گل ، گل ها کوچک و معطر ، تاج آن کوتاه به فرم بشقاب با لبه چین خورده به رنگ زرد و حاشیه قرمز و گلپوش سفید خالص است.
5-N.pseudonarcissus یا Daffodil : تک گل ، تاج زرد و گلپوش کرم رنگ است. در بهار گل می دهد. برگ ها به بلندی ساقه گلدهنده است.
6- N.tazetta : ساقه گل دهنده به ۴ تا ۸ گل ختم می شود. گلپوش سفید و تاج زرد ، تاج خیلی کوچک و کوتاه است. بر خلاف دیگر گونه های نرگس ، جهت گلدهی نیاز به سرمادهی ندارد. در ایران به نام نرگس شیراز معروف است
7-N.triandrus : هر ساقه به یک تا ۶ گل ختم میشود که به طور معمول تاج و گلپوش کرم رنگ و گلپوش به سمت عقب برگشته است.
8- N.x odorus یا نرگس معطر : دورگه بین N.pseudonarcissus و N.jonquilla است. گل ها کوچک ، زرد طلایی و معطر است.
نوشته شده در چهارشنبه 14 اردیبهشت1390ساعت 21:5 توسط مرتضي باقرزاده |